Dede Korkut’ta Geçen Bazı Gelenekler - Enmatrak.Com | Forum-Mp3-Dizi-Divx-Oyun-Eğlence

10-05-2010, 11:48 AM

Türk kültüründe hiçbir zaman silinmeyecek bir iz bırakan, ortak edebiyatımız kam, yom vererek daha da kuvvetlendiren, kelime hazinesinde 32.300’den fazla kelime bulunduran Dede Korkut hikayelerinin orijinal metinleri geçmişte Oğuz kökenli atalarımızın Köhneürgenç, Merv gibi şehirlerde kurduğu yer altı kütüphanlerinde kalmış olsaydı, belki de güzel el yazma nüshalarının bir Dresten, öbürü Vatikan yazması olarak değil de başka türlü adlandırılmış olurdu. Maalesef bunu kabul etmyeiz. Buna rağmen dahası var. Yetmiş sene totaliter Sovyet sistemi merkezinde verilen bir kararla rejimin baskısı altında kalmış bile olsa, aşağı yukarı yarım asır yasaklanmış bile olsa, Oğuz misyonun temsilcilerinden biri olan Türkmenler, kendi Gorkut Ata’sını asla unutmamışlardır. Bu eseri Türkmen Halk Nüshası, başka bir deyişle Dışoğuz-Çavdur Nüshası olarak gelmişlerdir ve hâlâ yaşatmaktadır.
Türkmenistan bağımsızlığına kavuşmadan önce Türkmen okulların elinde Dede Korkut ile ilgili hiçbir eser yoktu. Aslında eser vardı ama yasaklanmıştı. Bugün bağımsızlığının sekizinci senesini kutlayan Türkmenistan’da Dede Korkut-Gorkut Ata eseri dokuz defa yayımlandı. Bu da bağımsızlığın bize verdiği meyvelerden biridir.
Türkmenistan’da Dede Korkut’tan beri yaşatıla gelen bazı gelenek-göreneklerden başlıcaları şunlardır.
1. Ad Koyma Geleneği: Bu gelenek Türklerin eski gelenklerinden biridir. Dede Korkut Kitabı’nın Boğaç Han, Bamsı Beyrek ve Basat ile Tepegöz hikayelerinde Gorkut Ata ad koyucu olarak karşımıza çıkar. Ad koyar. “Adını ben verdim, yaşını Allah versin” der. Türkmenlerin ünlü şairinin adıMagtımgulu. Bu adı babsı DEvletmehmed Azadi’nin çok değerli arkadaşı, bilgin Magtım tarafından konulmuştur.
Gorkut Ata’daki “Ata” kelimesine gelince, Türkmencede “baba, dede” anlamlarının yanı sıra özel adlardan sonra getirelerek saygı simgesi olarak sıkça kullanılır. Önce insanların yaratılışı ile ilgili mitolojik kahraman HZ. Adem’den başlanır. “Adem Ata” derler Türkmenler ona Türkmenlerde “Ata” sözünün geçtiği bilinen ünlü şahıslarlardan bazıları şunlardır: Gorkut Ata, Ürküt Ata, Burkut Ata, Arçman Ata, Köv Ata, Çopan Ata, DArgan Ata, Gözli Ata, Hekim Ata, Hıdır Ata vs.
2.Toy etme veya Maslahat Etme Geleneği: Önemli bir iş veya mesele için daha doğrusu bir işin sonucu için toplantı yapıp kara verme geleneğidir. Dede Korkut’ta geçen bu gelenek bugün bağımsız Türkmenistan devlet düzeninde resmen kabul edilmiş. Türkmenistan Anayasasının 3. bölümünün 45. maddesine göre “Halk egemenliği en yüksek temsilci organı Türkmenistan Halk Maslahatı”, “Alımlar Maslahatı” şeklinde adlandırırlar. Dede Korkut’ta toy etme geleneği aynı anlamdadır. Bayındır Han’ın, Dirse Han’ın kurduğu toylar. Milli toplantı, genel toplantı, kongre, Türklerin eski devirlerinde devlet işlerini görüşüp karara bağladığı mezlic anlamlarını taşımakta oaln “kurultay” kelimesinin de bu toylarla ilgili olduğu görülmektedir.
3.Düğün Yapma Gelneği: Evlene dolayısıyla yapılan tören, eğlence. Eski bir gelenektir. Başka bir deyişle oğlanın evlendirilmesi, kızın ise göçürülmesi ile ilgili olan bir gelenektir. Her halde “düğün” kelimesi de “bir biriyle bağlanmak, düğümlenmek, birbirine kavuşmak” anlamlarını ortaya çıkaracaktır. Bu kavram Dede Korkut’un eserinde “Kiçi Düğün” olarak geçer: “Kiçi düğünin eyledi, ulu düğünine vade kodu”
Türkmenlerde “kiçi düğün”e “Geneş toyu”; “ulu düğüne”e “ulu toy” denmektedir. Geneş toyuna çok önem verilir. Çünkü ulu düğünün iyi yapılması, geneş toyuna bağlıdır. Geneş toyunda herkes kendi yapabileceği bir görevi üstlenir. Fırsatı gelmişken burada, Türkçedeki” Kambersiz düğün olmaz” deyimine de kısaca değinmek istiyorum. Bu deyimin anlamı “her toplantıda veya her işin içinde bulunmak merakında olanlar yarı sitem, yarı şaka olarak söylenen bir söz” olarak açıklanır. Türkmencede bu deyimin karşılığı olarak “Dutarsız düğün bolmaz”, “tamdırasız toy bolmaz” kullanılır.Hal inancına göre dutarın, tamdıranın piri olarak Baba kamber bilinmektedir. Bunun hakkında Türmenlerde bir rivayet avrdır. Kamber’in en yakın arkadaşı, değerli bir dostu oğlunu evlendiriyormuş. Düğünde tudarı da Kmaber çalacakmış fakat düğünden bir önceki gün Kamber çok hastalanmış, yataktan bile kalkamamış.Dostu bunu duyunca “Kambersiz Düğün olmaz” diye düğünü ertelemek istemiş. Kamber ise yatakta hasta bile olsa dostuna yardım etmek amacıyla çözüm yolu aramış ve kendi yerine dutarı iyi çalabilen öğrencisini göndermeye karar vermiş. Böylece öğrencisini düğüne göndermiş ve ona şöyle demiş:”Hiç merak etme, ben senin yanındayım fakat şunu unutma. Dutarı çalmaya başlamadan önce şunu söylemeyi unutma:”menim elim del, Baba Gambarın eli.” Baba Kamber’in öğrencisini karşılamışlar ve baş köşeye oturtmuşlar. Baba Kamber’in öğrencisi dutar çalmaya başlamadan önce şunu demiş:”Ya pirim Baba Gambar, özünden medet! Bu menim elim del, Baba Gambarının eli.” Böylece Baba Kamber’in öğrencisi büütn gece saz çalıp düğüne gelen misafirleri eğlendirmiş.
4.Evlendirme Geleneği: Bu da düğün yapma geleneğidir. Türkmencede éevlendirmek” anlamında oğlan için “öyermek” kız için “göçürmek” kelimeleri kullanılmaktadır. Türkemnistan’ın barı bölgesinde, genellikle Balkan vilayetinde günümüzde kız evlendirme düğününe davet edenler. “pılanın gızını göçüryar. Toya çağırıyarlar (Davetlisiniz)” der. Kız düğününe gelenler, kızın annesine ve babasına” Göç edyanizmi? Gutlı bolsun! Kecebe gurayanızmı, on bolsun! Alnı manyalı açık bolsun!”(Gö mü ediyorsunuz ? Kutlu olsun, hayırlı uğurlu olsun. Alnı, bahtı açık olsun ) şeklinde temennide bulunurlar. Burada “kecebe guramak” göç kelimesiyle ilgilidir. Yani “ kecebe=Köç+ebe” anlamı “göçürülen kız” demektir.

5. Binit Verme Geleneği: Binit verme eski bir gelenektir. Türkmenisrtan’ın batı bölgesinde hâlâ yaşatılan bu gelenk “minit berme” olarak adlandırılır. Minit kime verilir? Minit evlnenen kıza verilir. Bu, evlenen kızın evden, aileden başka bir yere ayrılması sebebiyle anne ve babasıbıb ona binek hayvanlardan birini hediye olarak verme geleneğidir.
Bu geleneğe Dede Korkut’ta bir örnek verelim:”delü Dumrul’un babası aydur, sovuk sovuk pınarlarım gerekse, ana içit olsun! Tavla tavla şahbaz atlarım gerekse ana binit olsun!”
6. Kız İsteme Geleneği: Bu, bir kızla evlenebilmek için onu anne ve babasından veya yakınlarından isteme geleneğidir. Kız istemeden önce oğlanın kendi isteği bilinir, sonra ailede bir yaşlılar maslahatı yapılır. Dede Korkut’ta bu gelenekle ilgili metinlerde rastlanmaktadır: “ Babası aydur, oğul , bugün Oğuzda ne gördün? Beyrek aydur. Ne göreyim baba, ooglı olan evlenmiş, kızı olan köçürmiş” Dede Korkut’un bir başka yerinde şöyle geçmektedir” Pay püre big aydur, oğul, kalın guz bilgilerini odamuza okuyalım, nice maslahat görürler ise ana göre iş idelim, didi. Kalın Oğuz bilgelerini hep okudılar. Odalarına götürdiler, ağır konukluk eylediler. Kalın Oğuz bilgeleri ayıtdılar. Bu kız istemeğe kim varabilir? Maslahat gördüler ki Dede Korkut varsın didiler” (s.125)
Kız istemeye gideninilk önce sırlı cümlelerden başlayark sonra amacını açıa vurduğu Dede Korkut’tan da görülmektedir. “Dede Korkut aydur. Karşı yatan kara tagın aşmaga gelmişem. Akındılı görklü suyunı keçmeğe gelmişem. Gin eteğine tar koltuğuna kısılmağa gelmişem”
Sonra amasını açıkça söyler: “Tanrının buyrugı-y-ile peygamberün kavli-y-ile aydan aru günden görklü kız kardaşun Banu Çiçeği Bamsı Beyrege dilemege gelmişem didi.” (s126)
Berdi SARIYEV

**EnMaTRaK2** · 10-05-2010, 12:03 PM

Teşekkürler...

10-05-2010, 11:48 AM	#1
Üyelik tarihi: Nov 2008 Bulunduğu yer: YOZGAT Yaş: 30 Mesajlar: 155.927 Konular: 9239 Mood Teşekkürleri: 8 284 mesajına 393 kere teşekkür edildi. Tecrübe Puanı : 5000 Rep Puanı : 2147478647 Rep Seviyesi : View My Homepage	Dede Korkut’ta Geçen Bazı Gelenekler Türk kültüründe hiçbir zaman silinmeyecek bir iz bırakan, ortak edebiyatımız kam, yom vererek daha da kuvvetlendiren, kelime hazinesinde 32.300’den fazla kelime bulunduran Dede Korkut hikayelerinin orijinal metinleri geçmişte Oğuz kökenli atalarımızın Köhneürgenç, Merv gibi şehirlerde kurduğu yer altı kütüphanlerinde kalmış olsaydı, belki de güzel el yazma nüshalarının bir Dresten, öbürü Vatikan yazması olarak değil de başka türlü adlandırılmış olurdu. Maalesef bunu kabul etmyeiz. Buna rağmen dahası var. Yetmiş sene totaliter Sovyet sistemi merkezinde verilen bir kararla rejimin baskısı altında kalmış bile olsa, aşağı yukarı yarım asır yasaklanmış bile olsa, Oğuz misyonun temsilcilerinden biri olan Türkmenler, kendi Gorkut Ata’sını asla unutmamışlardır. Bu eseri Türkmen Halk Nüshası, başka bir deyişle Dışoğuz-Çavdur Nüshası olarak gelmişlerdir ve hâlâ yaşatmaktadır. Türkmenistan bağımsızlığına kavuşmadan önce Türkmen okulların elinde Dede Korkut ile ilgili hiçbir eser yoktu. Aslında eser vardı ama yasaklanmıştı. Bugün bağımsızlığının sekizinci senesini kutlayan Türkmenistan’da Dede Korkut-Gorkut Ata eseri dokuz defa yayımlandı. Bu da bağımsızlığın bize verdiği meyvelerden biridir. Türkmenistan’da Dede Korkut’tan beri yaşatıla gelen bazı gelenek-göreneklerden başlıcaları şunlardır. 1. Ad Koyma Geleneği: Bu gelenek Türklerin eski gelenklerinden biridir. Dede Korkut Kitabı’nın Boğaç Han, Bamsı Beyrek ve Basat ile Tepegöz hikayelerinde Gorkut Ata ad koyucu olarak karşımıza çıkar. Ad koyar. “Adını ben verdim, yaşını Allah versin” der. Türkmenlerin ünlü şairinin adıMagtımgulu. Bu adı babsı DEvletmehmed Azadi’nin çok değerli arkadaşı, bilgin Magtım tarafından konulmuştur. Gorkut Ata’daki “Ata” kelimesine gelince, Türkmencede “baba, dede” anlamlarının yanı sıra özel adlardan sonra getirelerek saygı simgesi olarak sıkça kullanılır. Önce insanların yaratılışı ile ilgili mitolojik kahraman HZ. Adem’den başlanır. “Adem Ata” derler Türkmenler ona Türkmenlerde “Ata” sözünün geçtiği bilinen ünlü şahıslarlardan bazıları şunlardır: Gorkut Ata, Ürküt Ata, Burkut Ata, Arçman Ata, Köv Ata, Çopan Ata, DArgan Ata, Gözli Ata, Hekim Ata, Hıdır Ata vs. 2.Toy etme veya Maslahat Etme Geleneği: Önemli bir iş veya mesele için daha doğrusu bir işin sonucu için toplantı yapıp kara verme geleneğidir. Dede Korkut’ta geçen bu gelenek bugün bağımsız Türkmenistan devlet düzeninde resmen kabul edilmiş. Türkmenistan Anayasasının 3. bölümünün 45. maddesine göre “Halk egemenliği en yüksek temsilci organı Türkmenistan Halk Maslahatı”, “Alımlar Maslahatı” şeklinde adlandırırlar. Dede Korkut’ta toy etme geleneği aynı anlamdadır. Bayındır Han’ın, Dirse Han’ın kurduğu toylar. Milli toplantı, genel toplantı, kongre, Türklerin eski devirlerinde devlet işlerini görüşüp karara bağladığı mezlic anlamlarını taşımakta oaln “kurultay” kelimesinin de bu toylarla ilgili olduğu görülmektedir. 3.Düğün Yapma Gelneği: Evlene dolayısıyla yapılan tören, eğlence. Eski bir gelenektir. Başka bir deyişle oğlanın evlendirilmesi, kızın ise göçürülmesi ile ilgili olan bir gelenektir. Her halde “düğün” kelimesi de “bir biriyle bağlanmak, düğümlenmek, birbirine kavuşmak” anlamlarını ortaya çıkaracaktır. Bu kavram Dede Korkut’un eserinde “Kiçi Düğün” olarak geçer: “Kiçi düğünin eyledi, ulu düğünine vade kodu” Türkmenlerde “kiçi düğün”e “Geneş toyu”; “ulu düğüne”e “ulu toy” denmektedir. Geneş toyuna çok önem verilir. Çünkü ulu düğünün iyi yapılması, geneş toyuna bağlıdır. Geneş toyunda herkes kendi yapabileceği bir görevi üstlenir. Fırsatı gelmişken burada, Türkçedeki” Kambersiz düğün olmaz” deyimine de kısaca değinmek istiyorum. Bu deyimin anlamı “her toplantıda veya her işin içinde bulunmak merakında olanlar yarı sitem, yarı şaka olarak söylenen bir söz” olarak açıklanır. Türkmencede bu deyimin karşılığı olarak “Dutarsız düğün bolmaz”, “tamdırasız toy bolmaz” kullanılır.Hal inancına göre dutarın, tamdıranın piri olarak Baba kamber bilinmektedir. Bunun hakkında Türmenlerde bir rivayet avrdır. Kamber’in en yakın arkadaşı, değerli bir dostu oğlunu evlendiriyormuş. Düğünde tudarı da Kmaber çalacakmış fakat düğünden bir önceki gün Kamber çok hastalanmış, yataktan bile kalkamamış.Dostu bunu duyunca “Kambersiz Düğün olmaz” diye düğünü ertelemek istemiş. Kamber ise yatakta hasta bile olsa dostuna yardım etmek amacıyla çözüm yolu aramış ve kendi yerine dutarı iyi çalabilen öğrencisini göndermeye karar vermiş. Böylece öğrencisini düğüne göndermiş ve ona şöyle demiş:”Hiç merak etme, ben senin yanındayım fakat şunu unutma. Dutarı çalmaya başlamadan önce şunu söylemeyi unutma:”menim elim del, Baba Gambarın eli.” Baba Kamber’in öğrencisini karşılamışlar ve baş köşeye oturtmuşlar. Baba Kamber’in öğrencisi dutar çalmaya başlamadan önce şunu demiş:”Ya pirim Baba Gambar, özünden medet! Bu menim elim del, Baba Gambarının eli.” Böylece Baba Kamber’in öğrencisi büütn gece saz çalıp düğüne gelen misafirleri eğlendirmiş. 4.Evlendirme Geleneği: Bu da düğün yapma geleneğidir. Türkmencede éevlendirmek” anlamında oğlan için “öyermek” kız için “göçürmek” kelimeleri kullanılmaktadır. Türkemnistan’ın barı bölgesinde, genellikle Balkan vilayetinde günümüzde kız evlendirme düğününe davet edenler. “pılanın gızını göçüryar. Toya çağırıyarlar (Davetlisiniz)” der. Kız düğününe gelenler, kızın annesine ve babasına” Göç edyanizmi? Gutlı bolsun! Kecebe gurayanızmı, on bolsun! Alnı manyalı açık bolsun!”(Gö mü ediyorsunuz ? Kutlu olsun, hayırlı uğurlu olsun. Alnı, bahtı açık olsun ) şeklinde temennide bulunurlar. Burada “kecebe guramak” göç kelimesiyle ilgilidir. Yani “ kecebe=Köç+ebe” anlamı “göçürülen kız” demektir. 5. Binit Verme Geleneği: Binit verme eski bir gelenektir. Türkmenisrtan’ın batı bölgesinde hâlâ yaşatılan bu gelenk “minit berme” olarak adlandırılır. Minit kime verilir? Minit evlnenen kıza verilir. Bu, evlenen kızın evden, aileden başka bir yere ayrılması sebebiyle anne ve babasıbıb ona binek hayvanlardan birini hediye olarak verme geleneğidir. Bu geleneğe Dede Korkut’ta bir örnek verelim:”delü Dumrul’un babası aydur, sovuk sovuk pınarlarım gerekse, ana içit olsun! Tavla tavla şahbaz atlarım gerekse ana binit olsun!” 6. Kız İsteme Geleneği: Bu, bir kızla evlenebilmek için onu anne ve babasından veya yakınlarından isteme geleneğidir. Kız istemeden önce oğlanın kendi isteği bilinir, sonra ailede bir yaşlılar maslahatı yapılır. Dede Korkut’ta bu gelenekle ilgili metinlerde rastlanmaktadır: “ Babası aydur, oğul , bugün Oğuzda ne gördün? Beyrek aydur. Ne göreyim baba, ooglı olan evlenmiş, kızı olan köçürmiş” Dede Korkut’un bir başka yerinde şöyle geçmektedir” Pay püre big aydur, oğul, kalın guz bilgilerini odamuza okuyalım, nice maslahat görürler ise ana göre iş idelim, didi. Kalın Oğuz bilgelerini hep okudılar. Odalarına götürdiler, ağır konukluk eylediler. Kalın Oğuz bilgeleri ayıtdılar. Bu kız istemeğe kim varabilir? Maslahat gördüler ki Dede Korkut varsın didiler” (s.125) Kız istemeye gideninilk önce sırlı cümlelerden başlayark sonra amacını açıa vurduğu Dede Korkut’tan da görülmektedir. “Dede Korkut aydur. Karşı yatan kara tagın aşmaga gelmişem. Akındılı görklü suyunı keçmeğe gelmişem. Gin eteğine tar koltuğuna kısılmağa gelmişem” Sonra amasını açıkça söyler: “Tanrının buyrugı-y-ile peygamberün kavli-y-ile aydan aru günden görklü kız kardaşun Banu Çiçeği Bamsı Beyrege dilemege gelmişem didi.” (s126) Berdi SARIYEV __________________ [Linkleri görebilmek için üye olmalısınız. Üye olmak için tıklayınız...] [Linkleri görebilmek için üye olmalısınız. Üye olmak için tıklayınız...]

10-05-2010, 12:03 PM	#2
EnMaTRaK2 Ordinaryüs Üyelik tarihi: Aug 2009 Yaş: 26 Mesajlar: 39.501 Konular: 26 Teşekkürleri: 2 41 mesajına 42 kere teşekkür edildi. Tecrübe Puanı : 21475660 Rep Puanı : 2147483647 Rep Seviyesi :	Cevap: Dede Korkut’ta Geçen Bazı Gelenekler Teşekkürler...

Konu Araçları
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Dede Korkut Masalları - 03 - Emren	BozOk	E-Kitaplar / E-book	3	10-04-2010 01:40 PM
Dede Korkut Masalları - 06 - Yigenek	BozOk	E-Kitaplar / E-book	2	09-20-2010 11:29 PM
Dede Korkut Masalları - 07 - Kan Turalı	BozOk	E-Kitaplar / E-book	1	08-20-2010 08:43 PM
Dede Korkut Masalları - 02 - Tepegöz	BozOk	E-Kitaplar / E-book	0	08-20-2010 02:03 PM
Dede Korkut	ZeMHeRi	Biyografi	0	04-13-2010 12:15 PM